داغ کردن موتور یکی از مشکلات مهم در لودر، بیل مکانیکی، بلدوزر، گریدر و سایر ماشینآلات راهسازی است. بالا رفتن دمای موتور ممکن است در ابتدا با افزایش آمپر آب یا کاهش توان دستگاه خود را نشان دهد، اما اگر علت آن بهموقع بررسی نشود، میتواند به خرابی قطعات مهم موتور و افزایش هزینه تعمیر منجر شود.
داغ کردن موتور ماشین آلات معمولاً به عملکرد نامناسب سیستم خنککاری مربوط است، اما همیشه نمیتوان مشکل را فقط به رادیاتور یا کمبود آب نسبت داد. خرابی ترموستات، واترپمپ، فن، تسمه، گرفتگی مسیرهای خنککاری، کمبود روغن یا حتی ایرادهای داخلی موتور نیز میتوانند باعث افزایش غیرطبیعی دما شوند. در این مطلب در این بخش از کاریزکار مهمترین دلایل داغ شدن موتور ماشینآلات راهسازی، روشهای اولیه عیبیابی و راههای پیشگیری از تکرار این مشکل را بررسی میکنیم.
نشانههای داغ کردن موتور ماشینآلات
بالا رفتن آمپر دما واضحترین نشانه است، اما تنها علامت داغ شدن موتور نیست. در بسیاری از دستگاهها ممکن است علائم دیگری نیز دیده شود:
- بالا رفتن نشانگر دمای موتور
- روشن شدن چراغ هشدار دما
- خروج بخار از اطراف رادیاتور یا منبع انبساط
- کم شدن مداوم مایع خنککننده
- کاهش توان دستگاه هنگام کار
- بوی مایع خنککننده
- نشتی از رادیاتور، شیلنگ یا واترپمپ
- افزایش دما هنگام کار زیر بار
- عملکرد غیرعادی فن
- داغ شدن سریع موتور بعد از شروع کار
اگر موتور پس از اضافه کردن مایع خنککننده دوباره داغ میشود، نباید مشکل را صرفاً با پر کردن مجدد سیستم برطرفشده تلقی کرد. در چنین شرایطی باید علت کاهش راندمان سیستم خنککاری مشخص شود.
جدول عیبیابی سریع داغ کردن موتور
این جدول برای عیبیابی اولیه مناسب است و تشخیص نهایی باید متناسب با مدل موتور و دستگاه انجام شود.
نشانه | علت احتمالی | بخشهایی که باید بررسی شوند |
افزایش دما هنگام کار سنگین | کاهش توان سیستم خنککاری | رادیاتور، فن، تسمه و واترپمپ |
کاهش مداوم مایع خنککننده | نشتی | رادیاتور، شیلنگ، اتصالات و واترپمپ |
داغ شدن سریع بعد از شروع کار | گردش نامناسب مایع | ترموستات و واترپمپ |
داغ شدن بیشتر در هوای گرم | ضعف دفع حرارت | فن، رادیاتور و مسیر جریان هوا |
خروج بخار از اطراف رادیاتور | افزایش شدید دما یا نشتی | سیستم خنککاری و درپوش |
ادامه داغ کردن پس از شستوشوی رادیاتور | ایراد در گردش یا موتور | ترموستات، واترپمپ و بخشهای داخلی موتور |
مهمترین علتهای داغ کردن موتور ماشین آلات راهسازی
کمبود مایع خنککننده
یکی از اولین مواردی که باید بررسی شود، سطح مایع خنککننده است. پایین بودن سطح مایع باعث میشود سیستم نتواند حرارت تولیدشده در موتور را بهدرستی جذب و دفع کند.کم شدن مایع خنککننده ممکن است به دلیل نشتی از رادیاتور، شیلنگها، اتصالات، واترپمپ یا سایر قسمتهای مدار باشد. اگر سطح مایع دائماً کاهش پیدا میکند، بهتر است بهجای اضافه کردن مداوم مایع، محل نشتی پیدا و برطرف شود.
گرفتگی یا کثیف شدن رادیاتور
ماشینآلات راهسازی معمولاً در محیطهایی پر از خاک، گردوغبار و ذرات معلق فعالیت میکنند. به همین دلیل شبکه رادیاتور بهمرور با آلودگی پوشیده میشود و عبور هوا از میان پرهها کاهش پیدا میکند.
وقتی جریان هوا به اندازه کافی از رادیاتور عبور نکند، حرارت مایع خنککننده بهدرستی دفع نمیشود و دمای موتور افزایش پیدا میکند.علاوه بر گرفتگی بیرونی، رسوبات داخلی رادیاتور نیز میتوانند گردش مایع خنککننده را محدود کنند.
خرابی ترموستات
ترموستات یکی از قطعات مهم سیستم خنککاری موتور است. وظیفه آن کنترل جریان مایع خنککننده میان موتور و رادیاتور است.اگر ترموستات در حالت بسته یا نیمهباز گیر کند، مایع خنککننده نمیتواند با حجم مناسب وارد رادیاتور شود و دمای موتور بالا میرود.یکی از اشتباهات رایج، حذف کامل ترموستات برای رفع مشکل داغ کردن است.این اقدام همیشه راهحل مناسبی نیست و ممکن است عملکرد طراحیشده سیستم خنککاری را مختل کند.
خرابی واترپمپ
واترپمپ وظیفه گردش مایع خنککننده در مسیر موتور و رادیاتور را بر عهده دارد. اگر واترپمپ نتواند مایع را با دبی مناسب به گردش درآورد، انتقال حرارت کاهش پیدا میکند.خرابی بلبرینگ، فرسودگی پروانه، نشتی یا مشکل در سیستم محرک واترپمپ از ایرادهایی هستند که میتوانند باعث کاهش عملکرد این قطعه شوند.گاهی موتور در حالت بدون بار دمای طبیعی دارد اما هنگام کار سنگین داغ میکند. در این شرایط، کاهش توان واترپمپ یکی از مواردی است که باید بررسی شود.
خرابی فن یا تسمه
فن نقش مهمی در عبور هوا از رادیاتور دارد. اگر فن با سرعت مناسب کار نکند، حتی یک رادیاتور سالم نیز نمیتواند حرارت را بهخوبی دفع کند.شل شدن یا فرسودگی تسمه، خرابی فن یا ایراد در سیستم انتقال حرکت آن میتواند باعث کاهش جریان هوا شود.این مشکل معمولاً هنگام کار طولانی، بالا رفتن دمای محیط یا افزایش فشار کاری دستگاه بیشتر خود را نشان میدهد.
گرفتگی مجموعه کولرها و مبدلهای حرارتی
در بسیاری از ماشینآلات راهسازی، رادیاتور موتور تنها مبدل حرارتی دستگاه نیست. اویل کولر، اینترکولر و سایر کولرها ممکن است در کنار یا جلوی رادیاتور قرار گرفته باشند.تجمع خاک، روغن و گردوغبار میان این مجموعهها میتواند مسیر عبور هوا را محدود کند. به همین دلیل گاهی شستوشوی سطح خارجی اولین رادیاتور کافی نیست و فضای میان مجموعه کولرها نیز باید بررسی شود.
استفاده از مایع خنککننده نامناسب
کیفیت مایع خنککننده نیز در کنترل دمای موتور نقش دارد. استفاده طولانیمدت از آب نامناسب میتواند باعث ایجاد رسوب و خوردگی در رادیاتور و مسیرهای خنککاری شود.رسوب در کانالهای داخلی بهمرور انتقال حرارت را کاهش میدهد و ممکن است عملکرد ترموستات یا سایر قطعات سیستم را نیز تحت تأثیر قرار دهد.بهتر است نوع مایع خنککننده و زمان تعویض آن مطابق دستورالعمل موتور یا دستگاه انتخاب شود.
پایین بودن سطح روغن موتور
روغن فقط وظیفه روانکاری ندارد و در کنترل دمای قطعات داخلی موتور نیز نقش دارد.کمبود روغن، کاهش کیفیت روغن یا اختلال در سیستم روغنکاری میتواند اصطکاک میان قطعات را افزایش دهد و حرارت بیشتری تولید کند.اگر همراه با بالا رفتن دمای موتور، افت فشار روغن یا هشدار روغن نیز مشاهده میشود، ادامه کار میتواند به قطعات داخلی موتور آسیب جدی وارد کند.
فشار کاری بیش از حد روی دستگاه
ماشینآلات راهسازی گاهی برای ساعتهای طولانی تحت بار سنگین کار میکنند. فعالیت در شیب، خاکبرداری سنگین، دمای بالای محیط یا استفاده مداوم از دستگاه باعث افزایش بار حرارتی موتور میشود.
یک سیستم خنککاری سالم باید بتواند دمای موتور را در محدوده مجاز نگه دارد، اما اگر رادیاتور نیمهگرفته، فن ضعیف یا واترپمپ فرسوده باشد، مشکل معمولاً هنگام افزایش فشار کاری ظاهر میشود.داغ شدن موتور فقط هنگام کار سنگین میتواند نشانهای از کاهش ظرفیت واقعی سیستم خنککاری باشد.
خرابی واشر سرسیلندر یا ایرادهای داخلی موتور
اگر رادیاتور، ترموستات، واترپمپ و سایر اجزای سیستم خنککاری سالم هستند اما موتور همچنان داغ میکند، باید احتمال ایرادهای داخلی موتور را بررسی کرد.خرابی واشر سرسیلندر میتواند باعث ورود گازهای حاصل از احتراق به سیستم خنککاری یا اختلاط روغن و مایع خنککننده شود.
کم شدن مایع بدون وجود نشتی واضح، فشار غیرعادی در سیستم خنککاری، ایجاد حباب مداوم یا تغییر غیرطبیعی وضعیت روغن و مایع خنککننده از علائمی هستند که نیاز به بررسی تخصصی دارند.
هنگام داغ کردن موتور ماشینآلات چه کاری انجام دهیم؟
اولین اقدام این است که ادامه کار سنگین متوقف شود. ادامه فعالیت با موتوری که دمای آن از محدوده طبیعی خارج شده، میتواند یک مشکل ساده در سیستم خنککاری را به یک تعمیر اساسی تبدیل کند.دستگاه را در شرایط ایمن متوقف کنید و اجازه دهید موتور طبق دستورالعمل سازنده خنک شود.
درپوش رادیاتور را زمانی که موتور داغ است باز نکنید. سیستم خنککاری ممکن است تحت فشار باشد و خروج ناگهانی بخار یا مایع داغ خطر سوختگی ایجاد کند.بعد از کاهش دما میتوان سطح مایع خنککننده، وجود نشتی، وضعیت شیلنگها، تسمه، فن و آلودگی سطح رادیاتور را بررسی کرد.اگر مشکل تکرار میشود یا علت آن مشخص نیست، بهتر است دستگاه قبل از ادامه کار سنگین بهطور کامل عیبیابی شود.
آیا موتورهای هواخنک هم داغ میکنند؟
بله. تمام موتورهای ماشینآلات راهسازی آبخنک نیستند. برخی موتورهای دیزلی از سیستم هواخنک استفاده میکنند و در آنها نیز افزایش بیش از حد دما ممکن است اتفاق بیفتد. در موتور هواخنک، سلامت فن، جریان هوای مناسب و تمیز بودن مسیرهای دفع حرارت اهمیت زیادی دارد. تجمع خاک و روغن روی سطوح خنککننده یا گرفتگی مسیر جریان هوا میتواند راندمان سیستم را کاهش دهد.بنابراین هنگام بررسی علت داغ کردن، ابتدا باید نوع سیستم خنککاری موتور مشخص شود.
چگونه از داغ کردن موتور جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از افزایش بیش از حد دمای موتور تا حد زیادی به سرویس منظم دستگاه وابسته است. چند اقدام ساده میتواند احتمال خرابیهای سنگین را کاهش دهد:
- سطح مایع خنککننده بهصورت دورهای بررسی شود.
- رادیاتور و مجموعه کولرها تمیز نگه داشته شوند.
- شیلنگها از نظر ترک، نشتی و فرسودگی بررسی شوند.
- وضعیت تسمه و عملکرد فن کنترل شود.
- مایع خنککننده در زمان مناسب تعویض شود.
- سطح و کیفیت روغن موتور بررسی شود.
- افزایش غیرطبیعی دما نادیده گرفته نشود.
- قطعات سیستم خنککاری متناسب با مدل موتور انتخاب شوند.
- هنگام سرویس، نشتی واترپمپ و اتصالات بررسی شود.
- دستگاه بهصورت مداوم بالاتر از ظرفیت کاری مناسب تحت فشار قرار نگیرد.
رسیدگی زودهنگام به علائم کوچک معمولاً بسیار کمهزینهتر از تعمیر موتور پس از یک داغ کردن شدید است.
انتخاب قطعات مناسب برای رفع مشکل داغ کردن موتور
بعد از عیبیابی ممکن است مشخص شود بخشی از سیستم خنککاری یا موتور نیاز به تعمیر یا تعویض دارد. ترموستات، واترپمپ، رادیاتور، فن، تسمه، واشر سرسیلندر، قطعات موتور و بعضی اجزای هیدرولیکی یا جانبی باید براساس مدل دقیق دستگاه انتخاب شوند.در ماشینآلات سنگین، ظاهر مشابه دو قطعه به معنی سازگاری کامل آنها نیست. مدل دستگاه، مدل موتور، شماره سریال و پارتنامبر میتوانند برای انتخاب قطعه صحیح تعیینکننده باشند.
برای لوازم یدکی ماشین آلات کوماتسو، کاترپیلار، لوازم موتور هپکو و لوازم موتورهای دویتس نیز بهتر است قبل از سفارش، مشخصات دستگاه یا موتور بررسی شود تا قطعه مناسب همان مدل انتخاب شود.در صورت نبود پارتنامبر، تصویر پلاک موتور یا دستگاه و عکس قطعه قبلی نیز میتواند برای بررسی اولیه مفید باشد.
آیا ادامه کار با موتور داغ خطرناک است؟
بله. ادامه کار در شرایط افزایش غیرطبیعی دما میتواند فشار حرارتی زیادی به سرسیلندر، واشرها، روغن موتور و قطعات داخلی وارد کند.در موارد شدید، داغ کردن موتور ممکن است باعث تاب برداشتن سرسیلندر، آسیب واشر سرسیلندر، کاهش کیفیت روغنکاری یا صدمه به پیستون و سایر قطعات شود.بنابراین اگر دستگاه بهصورت مداوم داغ میکند، تعمیر باید روی پیدا کردن علت اصلی افزایش دما متمرکز باشد، نه صرفاً پایین آوردن موقت آمپر.
سوالات متداول درباره داغ کردن موتور ماشینآلات
داغ شدن زیر بار میتواند نشاندهنده کاهش ظرفیت سیستم خنککاری باشد. گرفتگی رادیاتور، عملکرد ضعیف فن، واترپمپ فرسوده یا گردش ناکافی مایع از مواردی هستند که باید بررسی شوند. فشار کاری زیاد معمولاً ایرادهای پنهان سیستم خنککاری را واضحتر میکند.
بله. اگر ترموستات بهدرستی باز نشود، گردش مایع خنککننده به سمت رادیاتور محدود میشود و دمای موتور بالا میرود. برداشتن کامل ترموستات نیز همیشه روش مناسبی برای رفع مشکل نیست و بهتر است قطعه معیوب با نمونه مناسب موتور تعویض شود.
کاهش تدریجی راندمان رادیاتور، گرفتگی مسیر هوا، ضعف فن، عملکرد نامناسب واترپمپ، کمبود مایع خنککننده یا کار طولانی زیر بار میتوانند باعث شوند دما پس از مدتی فعالیت افزایش پیدا کند.
بله. کاهش سطح روغن یا ضعف سیستم روغنکاری اصطکاک قطعات داخلی را افزایش میدهد و میتواند به بالا رفتن دما کمک کند. مشاهده همزمان هشدار دما و فشار روغن باید جدی گرفته شود.
خیر. سیستم خنککاری موتور داغ ممکن است تحت فشار باشد. باز کردن ناگهانی درپوش میتواند باعث خروج بخار یا مایع داغ و ایجاد سوختگی شود. ابتدا باید دستگاه طبق روش ایمن توصیهشده توسط سازنده خنک شود.
بدون بررسی فنی نمیتوان فقط از روی بالا رفتن آمپر نتیجه قطعی گرفت. تمیزی رادیاتور، اختلاف دمای مسیرها، گردش مایع، وضعیت واترپمپ، ترموستات و فن باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
بهتر است مدل کامل دستگاه، مدل موتور، شماره سریال و پارتنامبر قطعه ارائه شود. اگر شماره فنی را ندارید، تصویر واضح پلاک موتور یا دستگاه و عکس قطعه قدیمی میتواند برای بررسی اولیه استفاده شود.